درباره دوره
مدرس
محتوای آموزشی
نظرات کاربران
دورهای مرتبط
ریزوم با میلاد دخانچی
ریزوم | آیا همهچیز باید از یک نقطه مشخص، شروع شود؟
ما عادت کردهایم جهان را شبیه یک درخت تصور کنیم؛ ریشهای در پایین، تنهای در مرکز و شاخههایی که هرکدام از جایی منشعب میشوند. در چنین تصویری، برای فهمیدن هر چیز باید به دنبال منشأ آن بگردیم، جایگاهش را در یک سلسلهمراتب پیدا کنیم و مسیر رسیدن به آن را از ریشه تا شاخه دنبال کنیم.
اما اگر همهچیز در جهان از چنین نظمی پیروی نکند، چه؟
اگر بعضی چیزها نه یک آغاز مشخص داشته باشند، نه یک مرکز ثابت و نه مسیری از پیش تعیینشده؟
اگر بتوان میان چیزهایی که ظاهراً هیچ نسبتی با هم ندارند، پیوندهایی تازه برقرار کرد؟ و اگر یک مسیر، حتی پس از قطع شدن، بتواند از جایی دیگر ادامه پیدا کند؟
ژیل دلوز و فلیکس گتاری برای اندیشیدن به چنین ساختارهایی، از مفهومی استفاده میکنند به نام ریزوم (Rhizome)؛ مفهومی برگرفته از گیاهشناسی که در برابر الگوی درختی و سلسلهمراتبی اندیشه قرار میگیرد.
در ریزوم، بهجای یک ریشه و تنه مرکزی، با شبکهای از پیوندها و مسیرهای متکثر روبهرو هستیم. هر نقطه میتواند با نقطهای دیگر ارتباط پیدا کند، حتی اگر این دو از جنس یکسانی نباشند. هیچ مسیر یگانهای برای ورود وجود ندارد و قطع شدن یک پیوند، لزوماً به معنای پایان یافتن شبکه نیست.
برای تصور چنین وضعیتی، شاید بتوان به اینترنت فکر کرد؛ جایی که یک تصویر ما را به یک خاطره، یک خاطره به یک قطعه موسیقی و آن موسیقی به موضوعی کاملاً متفاوت میرساند. البته اینترنت لزوماً یک ریزوم ناب نیست؛ چراکه در دل آن هم مرکزیت، کنترل و سلسلهمراتب وجود دارد. اما میتواند کمکمان کند تا امکان پیوندهای پیشبینیناپذیر را بهتر تصور کنیم.
ریزوم فقط تصویری از یک شبکه نیست؛ پیشنهادی برای متفاوت فکر کردن است.
پیشنهادی برای اینکه دانش را همیشه مجموعهای از شاخههای جداگانه نبینیم، هویت را به یک منشأ ثابت تقلیل ندهیم و برای فهمیدن پدیدههای اجتماعی، تنها به دنبال یک علت مرکزی نگردیم.
اما آیا واقعا میتوان بدون نقطه آغاز و بدون سلسلهمراتب اندیشید؟ چه تفاوتی میان ریزوم و یک شبکه معمولی وجود دارد؟ و چرا دلوز و گتاری معتقدند الگوی درختی، با وجود کارآمدیاش، نمیتواند همه شکلهای اندیشه و زندگی را توضیح دهد؟ و ...
و این سوالات تازه آغاز ماجرای «ریزوم» است...
در درسگفتار دوساعته «ریزوم»، همراه با دکتر میلاد دخانچی، به سراغ مفهوم ریزوم در فلسفه دلوز و گتاری میرویم؛ از تقابل آن با اندیشه درختی تا امکانات تازهای که برای فهم دانش، جامعه و هویت پیش رویمان میگذارد.
مدرس
میلاد دخانچی
میلاد دخانچی واجد دکتری مطالعات فرهنگی از دانشگاه کوئینز کانادا نویسنده کتاب پسااسلامیسم بازنگری رابطه مذهب و سیاست در ایران است، همچنین او در کارنامه خود ساخت برنامههای تلویزیونی The-link، گره، جیوگی، فاز و سختانه را نیز دارد.