اپوخه | اگر بدیهی‌ترین چیزهای جهان را داخل پرانتز بگذاریم، چه می‌شود؟


ما در جهانی زندگی می‌کنیم که وجودش را معمولا بدیهی می‌دانیم. اشیا را می‌بینیم، با آدم‌ها حرف می‌زنیم و درباره اتفاقات پیرامون‌مان قضاوت می‌کنیم، بی‌آنکه لحظه‌ای از خودمان بپرسیم: این جهان چگونه برای ما به‌ صورت جهانی واقعی و معنادار پدیدار می‌شود؟

اما اگر برای لحظه‌ای، به‌جای پرسیدن از اینکه «جهان چیست»، بپرسیم «جهان چگونه بر ما آشکار می‌شود؟»، چه اتفاقی می‌افتد؟

اینجاست که ادموند هوسرل، بنیان‌گذار پدیدارشناسی، از حرکتی فلسفی به نام اپوخه (Epoché) سخن می‌گوید.
اپوخه یعنی باور بدیهی و روزمره‌مان به وجود جهان را موقتاً در پرانتز بگذاریم؛ نه اینکه وجود جهان را انکار کنیم یا در آن شک کنیم، بلکه از داوری درباره آن فاصله بگیریم تا بتوانیم خود تجربه‌مان از جهان را موضوع بررسی قرار دهیم.

در واقع، هوسرل از ما نمی‌خواهد چشم‌هایمان را به روی جهان ببندیم؛ برعکس، می‌خواهد با دقت بیشتری به شیوه پدیدار شدن آن توجه کنیم. اما آیا واقعا می‌توانیم از بدیهی‌ترین باورهایمان فاصله بگیریم؟
اپوخه دقیقا چه چیزی را به تعلیق درمی‌آورد و چه چیزی را دست‌نخورده باقی می‌گذارد؟
چه نسبتی با شکاکیت یونانی دارد و چرا هوسرل، با وجود تعلیق باور به وجود جهان، شکاک نیست؟
و مهم‌تر از همه، چگونه همین تغییر نگرش می‌تواند راه ورود به یکی از تأثیرگذارترین جریان‌های فلسفه معاصر، یعنی پدیدارشناسی، را باز کند؟

در درسگفتار دوساعته «اپوخه»، همراه با علی‌نجات‌ غلامی، دانش‌آموخته فلسفه و پژوهشگر، گام‌به‌گام به سراغ مفهوم اپوخه می‌رویم؛ از ریشه‌های تاریخی آن تا جایگاه بنیادینش در اندیشه هوسرل.

شاید آغاز پدیدارشناسی همین باشد:
برای فهمیدن جهانی که همیشه بدیهی فرضش کرده‌ایم، یک بار بدیهی بودنش را به تعلیق درآوریم.