از عقل‌گرایان، چه می‌دانیم؟

در تاریخ اندیشه بشر، شاید هیچ برهه‌ای به اندازه قرن هفدهم میلادی شاهد گسست از سنت‌های پیشین و پی‌ریزی شالوده‌های معرفتی جدید نبوده است. جایی که ورق برگشت و انسان سرگردان، چشم به درون خود دوخت، به عقل خود ایمان آورد و «سوژه‌ اندیشنده» از دل آن متولد شد.

عقل‌گرایی (Rationalism)، انقلابی اپیستمولوژیک (معرفت‌شناختی) در برابر تجربه‌گرایی بود که ادعا می‌کرد حقیقت نه از دریچه بی‌ثبات حواس، بلکه از طریق ساختار ذاتی ذهن قابل دستیابی است و این شاید جسورانه‌ترین خیزش ذهن برای تسخیر جهان باشد؛ پارادایمی که ادعا می‌کند: ذهن ما، معمار واقعیت است.

ویدیوبوک «تاریخ فلسفه: عقل‌گرایان»

ویدیوبوک «تاریخ فلسفه: عقل‌گرایان» با تدریس دکتر مصطفی شهرآیینی تلاشی است برای بازخوانی یکی از مهم‌ترین انقلاب‌های معرفتی تاریخ؛ مسیری که در آن، عقل از یک ابزار تدافعی، به یک سلاح تهاجمی برای کشف قوانین لایتغیر هستی تبدیل شد.

این مجموعه، از تأملات متافیزیکی دکارتی آغاز می‌کند؛ جایی که سوژه‌ اندیشنده، به نقطه آغاز یقین بدل می‌شود و انسان می‌کوشد بنیانی تزلزل‌ناپذیر برای شناخت بنا کند. سپس به نظام فلسفی اسپینوزا می‌پردازد؛ فیلسوفی که جهان را بر پایه جوهری یگانه و ضروری توضیح می‌دهد و اخلاق را با هندسه پیوند می‌زند.

در ادامه، نظام هماهنگ لایبنیتس بررسی می‌شود؛ تلاشی برای فهم جهانی که در آن، عقل می‌کوشد کثرت، نظم و امکان را در قالب ساختاری هماهنگ توضیح دهد. در این مسیر، نسبت عقل با حقیقت، علم، تجربه و واقعیت، به یکی از بزرگ‌ترین جدال‌های تاریخ فلسفه تبدیل می‌شود؛ جدالی که مسیر رشد علوم مدرن را ترسیم کرد.

در این ویدیوبوک به چه پرسش‌هایی پاسخ داده می‌شود؟

• آیا حقیقت از طریق عقل قابل دستیابی است؟
• نسبت ذهن و واقعیت چیست؟
• ایده‌های فطری چه جایگاهی در فلسفه عقل‌گرایی دارند؟
• اسپینوزا چگونه جهان را بر پایه «جوهر» توضیح می‌دهد؟
• چرا نزاع عقل‌گرایی و تجربه‌گرایی در تاریخ اندیشه اهمیت دارد؟
• عقل‌گرایی چه نسبتی با علوم مدرن، هوش مصنوعی و فلسفه ذهن دارد؟

دکتر مصطفی شهرآیینی کیست؟

دکتر مصطفی شهرآیینی، دانش‌آموخته دکتری فلسفه دانشگاه تهران، عضو هیئت علمی دانشگاه تبریز و از اعضای هیئت تحریریه فصلنامه پژوهش‌های فلسفی است. کتاب‌های طرح اجمالی فلسفه اسپینوزا (ارول ای.هریس، نشر نی)، دکارت (جان کاتینگم، نشر نی) و در جستجوی امر قدسی (نشر نی) از جمله ترجمه‌ها و تألیفات دکتر شهرآیینی است. 

او با تسلط مثال‌زدنی بر متون دست اول و با رویکردی انتقادی، از تأملات متافیزیکی دکارتی گرفته تا هندسه اخلاق اسپینوزا و نظام هماهنگ لایبنیتس، مخاطب را با مسیر این تحول بزرگ آشنا می‌کند و نسبت آن را با اندیشه معاصر روشن می‌سازد.

این بازخوانی، شاید بیشتر از اینکه تاریخ اندیشه باشد، به تبارشناسی منطق شکل‌گیری این اندیشه‌ها می‌پردازد.

چرا بازخوانی عقل‌گرایی برای زیست فکری امروز حیاتی است؟

نزاع تاریخی میان عقل‌گرایان و تجربه‌گرایان، صرفا یک بحث آکادمیک قدیمی نیست. این جدال، مرزهای علم، اخلاق و سیاست مدرن را ترسیم کرده است. فهم دقیق موضع دکارت در قبال «ایده‌های فطری» یا نگاه اسپینوزا به «جوهر»، کلید درک چالش‌های فلسفی معاصر در حوزه‌هایی چون هوش مصنوعی، علوم شناختی و فلسفه ذهن است.

در عصر مگادیتا و هوش مصنوعی، ما بیش از هر زمان دیگری به شناخت پیش‌فرض‌های عقل‌گرایانه نیازمندیم؛ و بازخوانی «عقل کلاسیک» و فهم عقل‌گرایی، به منزله فهم زیربنای مدرنیته است که روشن می‌کند انسان چرا و چگونه توانست جهان را فرموله کند و به خیال خود از هراس مجهولات رها شود.

این ویدیوبوک مناسب چه کسانی است؟

• دانشجویان و پژوهشگران فلسفه و علوم انسانی
• علاقه‌مندان به تاریخ اندیشه و فلسفه مدرن
• کسانی که می‌خواهند نسبت عقل، علم و حقیقت را بهتر درک کنند
• افرادی که به فلسفه ذهن، علوم شناختی و مبانی هوش مصنوعی علاقه دارند
• کسانی که به دنبال عبور از روایت‌های سطحی و رسیدن به لایه‌های عمیق استدلال‌های فلسفی هستند

چطور ممکن است جدالی که چند قرن پیش میان عقل‌گرایان و تجربه‌گرایان آغاز شد، هنوز هم در قلب مباحث فلسفه ذهن، علوم شناختی و هوش مصنوعی حضور داشته باشد؟ آیا جهان مدرن، بدون عقل‌گرایی اساساً قابل تصور بود؟

در سایت [جیوگی] این کتاب ویدیویی را تهیه کنید تا ببینید!

پس از پایان این ویدیوبوک، کدام درسگفتارها را ببینیم؟

ویدیوبوک «تاریخ فلسفه: تجربه‌گرایان»: با تدریس دکتر مصطفی شهرآیینی 
درسگفتار «کانت»: با تدریس دکتر بیژن عبدالکریمی
درسگفتار «کانت»: با تدریس دکتر اکبر جباری