نمونه تدریس
درباره دوره
سرفصلها
مدرس
محتوای آموزشی
نظرات کاربران
دورهای مرتبط
باروخ اسپینوزا
5
(4)
نظر 4
100%(4) نفر از مخاطبان این دوره را پیشنهاد کردهاند.
باروخ اسپینوزا
«نفرین باد بر او در روز و نفرین باد بر او در شب؛ نفرین باد هنگام خوابیدن و بیداری، نفرین باد هنگام ورود و خروج!…»
این کلمات سهمگین و تکاندهنده، بخشهایی از حکم تکفیر رسمی جوانی ۲۳ ساله است! «باروخ اسپینوزا»؛ متفکر نابغهای که جامعه یهودیان آمستردام او را با خشونتی بیسابقه برای همیشه از میان خود طرد کرد. بر اساس این حکم، هیچکس حق نداشت با او سخن بگوید، نامهای به او بنویسد، زیر یک سقف با او بماند یا حتی تا فاصلهی دو متری (چهار ذراعی) او نزدیک شود! خواندن نوشتههایش اکیدا ممنوع شد و در اوج جوانی، به تنهایی مطلق و انزوایی بیرحمانه تبعید شد؛ تا جایی که حتی در تاریکی شب قصد جانش را کردند.
اما اسپینوزا دقیقا چه در سر داشت که مستحق چنین مجازات سنگینی شد؟
او باور داشت که جهان بر اساس ضرورتهای تخلفناپذیر علت و معلولی کار میکند و مفهومی به نام «اراده آزاد» به شکلی که تودهها میفهمند، توهمی بیش نیست. این ایدهها برای اروپای قرن هفدهم، به معنای واقعی کلمه مانند یک بمب ساعتی عمل میکرد. در مجموعه درسگفتار های «طعم اندیشه بزرگان»، با همراهی دکتر مصطفی شهرآیینی، به سراغ این فیلسوف طردشده رفتهایم تا غبار از چهره اندیشه او برداریم.
سرفصلهای درسگفتار «اسپینوزا»
سرفصلهای این درسگفتار ، که در قالب سه جلسه جامع طراحی شده به شرح زیر است:
جلسه اول: زمینهها، ریشهها و زایش یک خدای متفاوت
سفرمان را با کالبدشکافی بستر تاریخی زیست او آغاز میکنیم؛ شرحی مختصر از وضعیت پرالتهاب هلند و سیطره کلیسا در دوران اسپینوزا. سپس به سراغ منابع فکریای میرویم که ذهن او را تغذیه کردند. در ادامه، وارد یکی از جنجالیترین بخشهای اندیشه او میشویم: خدای اسپینوزا چیست و چه تفاوت بنیادینی با خدای ادیان ابراهیمی دارد؟ در پایان این جلسه نیز، نگاه اسپینوزا به بحث غایت فلسفه را بررسی کرده و پرده از نسب میان متافیزیکی اسپینوزایی با مقولات دین و سیاست برمیداریم.
جلسه دوم: هندسه هستی و مراتب شناخت
در این ایستگاه، به سراغ مثلث کلیدی «جهان، انسان و خدا» و نسبت میان آنها در نظام فکری اسپینوزا میرویم. به این پرسش جذاب پاسخ میدهیم که آیا جهان اسپینوزایی، در نهایت یک «جهان ریاضیاتی» است؟ سپس سازوکار سیطره رابطه علت و معلولی را در عالم حس و خیال بررسی میکنیم و در نهایت، با توضیحات دقیقی درباره «سه مرتبه از شناخت» (حسی، عقلی و شهودی)، درک خود را از معرفتشناسی او کامل میکنیم.
جلسه سوم: انسان، عواطف و معمای اراده
این جلسه، پیوند عمیق فلسفه اسپینوزا با زیست روانشناختی ماست. ابتدا منشأ و طبیعت عواطف انسانی را زیر ذرهبین میبریم و میبینیم وجه ممتاز «انسان اسپینوزایی» در چیست. سپس به جایگاه مفاهیمی چون «عدم» و «لذت» در نگاه او میپردازیم. یکی از مهمترین چالشهای فلسفی، یعنی مسئله «اراده انسان»، در نظام فکری اسپینوزا چگونه تبیین میشود؟ در نهایت، با بررسی تعریف او از «فضیلت و رذیلت» و همچنین موشکافی رابطه پیچیده «عقل و وحی»، این سفر فکری را به سرانجام میرسانیم.
دکتر مصطفی شهرآیینی کیست؟
در مسیر شناخت اندیشه پرپیچوخم اسپینوزا، با دکتر مصطفی شهرآیینی همراه شدهایم؛ از برجستهترین و مسلطترین اسپینوزاشناسان ایران و مترجم نامآشنای آثار کلیدی این حوزه. او با بیانی شیوا و تحلیلی دقیق، این مفاهیم غامض را به زبانی روشن و قابلفهم برای ما گرهگشایی کرده است. شهرآیینی دانشآموخته دکتری فلسفه از دانشگاه تهران و عضو هیئت علمی دانشگاه تبریز است که آثار زیر را در زمینه تالیف و ترجمه در کارنامه خود دارد:
طرح اجمالی فلسفه اسپینوزا ، نوشته ارول ای.هریس ، نشر نی
دکارت ، نوشته جان کاتینگم ، نشر نی
در جست و جوی امر قدسی ، نشر نی
چرا فهم اندیشه اسپینوزا برای امروز ما ضرورت دارد؟
در دورانی که انسان میان بحرانهای زیستمحیطی، شکافهای سیاسی و بیثباتیهای روانی گرفتار آمده، بازخوانی اندیشه اسپینوزا که خدا، طبیعت و انسان را در یک نظام واحد و بههمپیوسته میبیند، راهی پیش پای ما میگذارد تا خود را جزئی از کل بزرگتری بفهمیم که آسیب به آن بهمعنای تخریب خودمان است. اخلاق اسپینوزایی، که بر شناخت دقیق علل امیال و عواطف استوار است نه بر سرکوب آنها، امروز که انسان مدرن در چنبره هیجانات برانگیخته رسانهای و الگوریتمی اسیر شده، میتواند ابزاری نایاب برای دستیابی به آزادی درونی و آرامش عقلانی فراهم کند. به همین دلیل، فهم اسپینوزا ابزاری زنده برای اندیشیدن به بحرانهای اکنون ماست.
اگر دانشجو یا پژوهشگر حوزه فلسفه هستید که میخواهید نظام فکری اسپینوزا را بهصورت دقیق و روشمند بشناسید و یا اگر از علاقهمندان به فلسفه هستید که بهدنبال پاسخی عقلانی برای پرسشهای بنیادین زندگی، آزادی و معنا میگردید، در اندیشه اسپینوزا افقی روشنگر خواهید یافت. حتی اگر پیشزمینهای در فلسفه ندارید اما با ذهنی کنجکاو و صبور وارد این مسیر میشوید، این درسگفتار برای شما دعوت به تجربه نوعی تحول فکری و درونی است.
سرفصلهای دوره
جلسه اول
شرحی مختصر از وضعیت هلند و کلیسا در دوران اسپینوزا
منابع فکری اسپینوزا
خدای اسپینوزا
تفاوت خدای اسپینوزا با خدای ادیان ابراهیمی
اسپینوزا و بحث غایت فلسفه
نسبت میان متافیزیک اسپینوزا با دین و سیاست
جلسه دوم
نسبت جهان، انسان و خدا در نظام فکری اسپینوزا
آیا جهان اسپینوزایی یک جهان ریاضیاتی است ؟
سیطره رابطه علت و معلولی در عالم حس و خیال
توضیحاتی درباره سه مرتبه از شناخت
جلسه سوم
منشا طبیعت عواطف
وجه ممتاز انسان اسپینوزایی
جایگاه عدم و لذت برای اسپینوزا
اراده انسان در نظام فکری اسپینوزا
فضیلت و رذیلت اسپینوزایی
رابطه عقل و وحی
مدرس
مصطفی شهرآیینی
سید مصطفی شهرآیینی یکی از اعضای هیئت علمی دانشگاه تبریز میباشد که در سال ۱۳۵۱ در شهرستان سبزوار متولد شده است. او همچنین در هیئت تحریریه فصلنامه پژوهش های فلسفی عضویت دارد. سید مصطفی شهرآیینی در میان سال های ۱۳۷۰ تا ۱۳۸۷ مدارج علمی خود را در رشته فلسفه و از کارشناسی تا دکتری را در دانشگاه تهران، کسب کرده است.
کتاب های سید مصطفی شهرآیینی
کتاب های سید مصطفی شهرآیینی در دو زمینه تالیف و ترجمه تقسیم بندی میشوند و چهرهای آکادمیک و حرفهای از او به نمایش میگذارند. در ادامه این مطلب لیستی از کتاب های سید مصطفی شهرآیینی در اختیار شما قرار میگیرد :
صد در صد دوره لایبنیتس و مکتب خردگرایی ۳ گانه لاک هیوم و بیکن رو هم همینگونه توضیح بدن عالی میشه
بسیار اموختم.
لطفا آقای شهرآیینی لایبنیتس هم بگن
دکتر شهرآیینی واقعا عالیه. امیدوارم دورهی «لایبنیتس» هم ببینیم ازشون تا سهگانهی دکارت، اسپینوزا، لایبنیتس تکمیل بشه واسمون.