پیشاسقراطیان که بودند؟

اگر امروز هنوز درباره «واقعیت»، «تغییر» یا «حقیقت» بحث می‌کنیم، درواقع داریم گفتگویی را ادامه می‌دهیم که از ۲۵۰۰ سال پیش شروع شده است؛ در زمان پیشاسقراطیان.

پیش از سقراط، جایی در آغاز تاریخ اندیشه، فیلسوفانی ظهور کردند که برای نخستین‌بار پرسش از «آغاز جهان»، «ماهیت هستی» و «قانون حاکم بر تغییر» را به مسئله‌ای جدی تبدیل کردند؛ و از تالس و آناکسیمنس تا هراکلیتوس و پارمنیدس، هر کدام کوشیدند تصویری منسجم از جهان ارائه دهند.

پیشاسقراطیان اولین کسانی بودند که به‌جای روایت‌های اسطوره‌ای، به دنبال یک توضیح منسجم، عقلانی و قابل دفاع از جهان گشتند. آن‌ها پرسش را از «چه کسی جهان را ساخته؟» به «جهان چگونه کار می‌کند؟» تغییر دادند؛ و همین، آغاز فلسفه است.

ویدیوبوک «پیشاسقراطیان»

ویدیوبوک «پیشاسقراطیان» با تدریس نیما علوی تلاشی است برای فهم آغاز تفکر فلسفی؛ مسیری که در آن انسان برای نخستین‌بار کوشید جهان را نه با اسطوره، بلکه با عقل توضیح دهد.

این مجموعه، از جستجوی ماده نخستین آغاز می‌کند؛ از این پرسش که جهان از چه ساخته شده است و چه اصلی در پسِ همه‌ چیز قرار دارد. از تالس که آب را بنیاد جهان می‌دانست تا آناکسیمنس که هوا را اصل هستی تلقی می‌کرد، هر یک تلاشی بودند برای رسیدن به توضیحی عقلانی از جهان.

در ادامه، مسیر اندیشه پیشاسقراطیان به یکی از مهم‌ترین تنش‌های تاریخ فلسفه می‌رسد؛ تقابل میان «ثبات» و «تغییر». هراکلیتوس، جهان را سراسر شدن و تغییر می‌دید و پارمنیدس، تغییر را ناممکن و هستی را ثابت و یگانه می‌دانست. تنشی که هنوز هم در بسیاری از مباحث فلسفی، علمی و حتی فلسفه ذهن حضور دارد.

سرفصل‌های این ویدیوبوک

• طبیعیدن
• ریاضی/عرفان 
• پارمنیدس و هراکلیتوس 
• وحدت در کثرت/کثرت در وحدت
• ذره‌گرایان (دموکریتوس)
• اومانیسم باستان و ظهور سوفسطائیان 
• هم‌آوردان سقراط
• زوال جهان تراژیک و ظهور سقراط

در این ویدیوبوک به چه پرسش‌هایی پاسخ داده می‌شود؟

• آیا واقعیت، ثابت است یا دائماً در حال تغییر؟
• آیا می‌توان حقیقت را با عقل شناخت؟
• پیشاسقراطیان چگونه از اسطوره فاصله گرفتند؟
• ریشه مفاهیمی مثل «هستی»، «تغییر» و «عقل» در کجاست؟
• چرا اندیشه پیشاسقراطیان هنوز در فلسفه امروز اهمیت دارد؟

نیما علوی کیست؟

نیما علوی دانش‌آموخته کارشناسی جامعه‌شناسی و کارشناسی ارشد فلسفه (مرکز پژوهش‌های فلسفه مدرن ـ دانشگاه کینگزتون، لندن) است. او با نشریات و مجلات مختلف در قالب ترجمه و تألیف همکاری داشته و در مؤسسات فرهنگی و هنری، به تدریس می‌پردازد. او در این مجموعه تلاش می‌کند ایده‌های پیشاسقراطیان را نه به‌صورت پراکنده، بلکه در دل یک مسیر فکری منظم و زنده بررسی کند؛ مسیری که از پرسش درباره ماده نخستین آغاز می‌شود و به درگیری عمیق میان «ثبات» و «تغییر» می‌رسد.

او در این ویدیوبوک، پیشاسقراطیان را صرفا به‌عنوان چهره‌هایی تاریخی معرفی نمی‌کند، بلکه بر ایده‌های محوری، تنش‌ها و تقابل‌های فکری آن‌ها تمرکز می‌کند تا مخاطب بتواند نسبت این اندیشه‌ها را با مسائل امروز بهتر درک کند.

چرا فهم پیشاسقراطیان هنوز اهمیت دارد؟

بخش مهمی از مفاهیمی که امروز در فلسفه، علم و حتی شیوه فهم ما از جهان حضور دارند، ریشه در اندیشه پیشاسقراطیان دارند. از نسبت عقل و تجربه گرفته تا مسئله تغییر، حقیقت و واقعیت، بسیاری از پرسش‌های بنیادین تفکر معاصر، نخستین‌بار در میان همین متفکران مطرح شده‌اند.

فهم پیشاسقراطیان، فقط آشنایی با تاریخ فلسفه نیست؛ بلکه مواجهه با نقطه‌ای است که در آن، تفکر فلسفی تازه در حال شکل‌گیری بود.

این ویدیوبوک مناسب چه کسانی است؟

• کسانی که می‌خواهند فلسفه را از ریشه و به‌صورت جدی شروع کنند.
• دانشجویان و علاقه‌مندان علوم انسانی که دنبال درک عمیق‌تری از مفاهیم بنیادین هستند.
• افرادی که می‌خواهند بدانند پیش از سقراط، جهان چگونه فهمیده می‌شد.
• کسانی که به تاریخ اندیشه و سیر شکل‌گیری مفاهیم فلسفی علاقه دارند.

چطور ممکن است پرسش‌هایی که ۲۵۰۰ سال پیش مطرح شدند، هنوز هم در مرکز فلسفه و علم امروز حضور داشته باشند؟ آیا مسئله «تغییر»، «حقیقت» و «واقعیت» هنوز همان پرسش‌های پیشاسقراطیان نیستند؟

در سایت جیوگی این کتاب ویدیویی را تهیه کنید تا ببینید!

پس از پایان این ویدیوبوک، کدام درسگفتارها را ببینیم؟

ویدیوبوک «تاریخ فلسفه»: مروری منسجم بر سیر تحول اندیشه فلسفی؛ از یونان باستان تا فلسفه مدرن. با تدریس دکتر میلاد دخانچی 

درسگفتار «یونان؛ از اسطوره تا ارسطو»: با تدریس نیما علوی