⛔️از خط قرمز تا فرش قرمز؛

پدیدارشناسی «ممنوعیت» در سینمای ایران با تمرکز بر فیلم «یک تصادف ساده» ساخته جعفر پناهی

🎞️ نوامبر ۲۰۲۵، وقتی شاهد یکی از قدرت‌مندترین کمپین‌های‌ روابط‌عمومی برای یک فیلم ایرانی در رسانه‌های جهان بودیم، واشینگتن‌پست برای جعفر پناهی رپورتاژ تبلیغاتی منتشر کرد و به نقل از او نوشت: «شاید اگر مرا زندانی نمی‌کردند، این فیلم هرگز ساخته نمی‌شد. پس این من نبودم که این فیلم را ساختم. این جمهوری اسلامی بود که این فیلم را ساخت و می‌خواهم به آن‌ها تبریک بگویم.»

این جمله پرسشی جدی را پیش می‌کشد: آیا «ممنوعیت» در ساختار فرهنگی ما نقشی سازنده دارد؟ آیا خط قرمزهایی که کنش‌گران فرهنگی با دور زدن آن‌ها به موفقیت در غرب می‌رسند، خود شرط امکان این موفقیت‌اند؟ اگر چنین است، رابطه سینمای روشنفکری ایران با نظام سانسور چه رابطه‌ای است؛ تقابل یا تکامل؟

🏆«یک تصادف ساده» بسیاری از جوایز بین‌المللی را از آن خود کرد. نکته قابل تأمل اینجاست که جشنواره‌هایی مثل کن و برلین که در دهه‌های گذشته دست‌کم در ظاهر به خاطر «ارزش‌های ناب هنری» جایزه می‌دادند و «کیارستمی»ها را به جهان معرفی می‌کردند، امروز آشکارا کسی مثل پناهی را برمی‌گزینند که مزیتش، به گواه اکثر رسانه‌های جهان، زندانی بودن در اوین، ساخت فیلم بدون مجوز، و بی‌حجابی زنان فیلم است. این تحول معیارهای داوری در جشنواره‌های غربی پرسشی را مطرح می‌کند: آیا جایزه دادن به آثار «ممنوعه» یک داوری هنری است یا یک کمپین سیاسی؟ و اگر دومی است، چه پیامدهایی برای سینمای ایران دارد؟

🔻از منظری دیگر، «یک تصادف ساده» تصویری سیاه از جامعه ایران ارائه می‌دهد که بررسی آن در بستر سیاسی کنونی ‌جالب توجه است. این فیلم در دوره‌ای تاریخی منتشر شده که ترامپ مکررا درباره ایرانیان (و نه فقط جمهوری اسلامی) اوصافی منفی مانند «مردم شرور» به کار می‌برد که اخیراً در مصاحبه او با فاکس‌نیوز به صراحت بیان شد. رابطه میان تصویرسازیِ آثار سینمایی از یک ملت و مشروعیت‌بخشی به اقدامات نظامی علیه آن، موضوع پیچیده‌ای است که در این جلسه درباره‌اش بحث خواهیم کرد.

✅❓علاوه بر مباحث فوق، در این جلسه سوالاتی را با هم بررسی می‌کنیم که همگی ناظر به «حل مسئله» هستند:

۱. با سانسور چه باید کرد؟

۲. چرا مضمون‌زدگی و بی‌توجهی به «فرم»، نقطه اشتراک جریان‌های متضاد سیاسی است؟

۳. چطور می‌توان سلطه را نقد کرد بدون آنکه خود در دام سلطه افتاد؟

۴. چرا انقلاب علیه ارباب، در فردای پیروزی اغلب به بردگی برای اربابی جدید می‌انجامد؟

👥️در تجربه گفتگو درباره این فیلم، دور هم جمع می‌شویم تا با ارائه و تسهیل‌گری محمد رضوانی‌پور، دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی دانشگاه تهران و منتقد سینما، درباره روایت فیلم، زمینه تاریخی آن و پرسش‌هایی که پیش روی ما می‌گذارد گفتگو کنیم. 

🔻لینک تماشای فیلم پس از ثبت‌نام، در اختیار شما قرار می‌گیرد تا پیش از حضور در جلسه فیلم را ببینید و با ذهنی آماده در گفتگو مشارکت کنید. 

💬تجربه تحلیل و گفتگو درباره «یک تصادف ساده» 

👤با محمد رضوانی‌پور (دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی و منتقد سینما)

🗓جمعه ۷ فروردین

⏰️ ساعت ۱۵ تا ۱۷

💻مجازی و در بستر اسکای‌روم